Feeds:
પોસ્ટો
ટિપ્પણીઓ

Archive for the ‘GREAT’ Category

આ ટાઇટલ જોઇને તરત જ કોઇને નવાઇ લાગે તે સ્વાભાવિક છે. એક તાજમહેલ અને એમાં ચાર ચાર મુમતાજ?? ઇતિહાસકારોને બાદ કરતાં કોઇક જ આ વાત પર વિશ્વાસ કરે કે આ વાત સાચી હોઇ શકે પરંતુ આ હકિકત છે.

શાહજહાં અને મુમતાજના પ્રેમના પ્રેમની નિશાની એટલે તાજમહેલ. આ મશહૂર તાજમહેલમાં મુમતાજ સિવાય શાહજહાંની ત્રણ બેગમોના મકબરા છે. જે મુખ્ય મકબરા એટલે મુમતાજ મહલના મકબરાની જેમ જ મુગલ વાસ્તુકલાના શ્રેષ્ઠ નમુના છે. હાલના સમયમાં આ શ્રેષ્ઠ નમુના એ.એસ.આઇ [Archaeological Survey of India] ના કબજામા છે.

મુગલ બાદશાહ શાહજહાંએ મુમતાજના મૃત્યુ બાદ તેની યાદમાં તાજનું નિર્માણ સન 1631 થી 1653 દરમ્યાન કરાવ્યું હતું. પ્રેમની આ નિશાનીને જોવા માટે આજે લાખો લોકો દેશ-વિદેશથી લાંબા થાય છે એટલે કે જોવા માટે આવે છે, તોને આ વાતનો જરાક પણ અહેસાસ નહી, જાણ નહી હોય કે ખુબસુરત તાજમાં શાહજહાંની એક નહી…બીજી ત્રણ રાણીઓના મકબરા પણ હોય શકે છે…અને જે છે. બબ્બે વખત તાજમહેલ જોયાં બાદ મને પોતાને આ વાત આજે ખબર પડે છે, અત્યારે થાય છે કે આવા કોઇ પણ ઐતોહાસિક સ્થળની મુલાકાતે જવું હોય તો તેની પૂરેપૂરી માહિતી મેળવ્યા બાદ જ જવું જોઇએ. પાછળથી આવી રસપ્રદ વાત જાણવા મળે ત્યારે અફસોસ થાય છે કે આ રહી ગયુ….!! જે માત્ર જવા ખાતર જતા હોય તેને આ વાત લાગુ નથી પડતી.

તાજના પૂર્વીય ગેટની ડાબી બાજુ બનેલ ખંડ (વર્તમાન સમયમાં આ જગ્યા સી.આઇ.એસ.એફ [The Central Industrial Security Force ] ના કબ્જામાં છે) ની ઉપર શાહજહાંની બેગમ ઇઝુન્નિસાનો મકબરો સ્થિત છે. ઇઝુન્નિસા મુગલ બાદશાહ અકબરના નવરત્નમાં શામિલ અબ્દુલ રહીમ ખાનખાનાની પૌત્રી હતી. શાહજહાં સાથે લગ્ન કર્યા બાદ ઇઝુન્નિસાને “અકબરાવાદી મહેલ બેગમ”નો ખિતાબ આપવામાં આવ્યો હતો. એ.એસ.આઇના કહેવાના મુજબ શાહજહાંએ તાજના નિર્માણ દરમ્યાન સન 1631 થી 1648ના સમયગાળા દરમ્યાન આ મકબરા બનાવવામાં આવ્યો હતો. મકબરામાં અકબરાવાદી મહેલ બેગમની સફેદ સંગેમરમરની કબ્ર સ્થિત છે, જેનાં પર પથ્થરના જુદાં જુદાં રંગના નાના ટુકડાથી બનાવેલ ફૂલની આકૃતિ ચિતરવામાં આવી છે, જે મુગલકાલીન કારીગરીનો બહેતર નમૂનો છે.

આ જ પૂર્વ ગેટની જમણી બાજુ બનેલ ખંડ ( વર્તમાન સમયમાં અહીં પોસ્ટ ઓફિસ બનાવેલી છે) ની ઉપર શાહજહાંની બેગમ ફતેહપૂરી મહલ બેગમનો મકબરો સ્થિત છે. આ મકબારાનું નિર્માણ સન 1639 થી 1648ના સમયગાળા દરમ્યાન થયું હતું.

આ સિવાય તાજના પૂર્વ ગેટની બહાર ગૌશાળાની સામે શાહજહાંની ત્રીજી પત્ની સરહિંદી બેગમનો મકબરો તેમજ મસ્જિદ સ્થિત છે. જે અન્ય મકબરાની જેમ્ મુગલ વાસ્તુકલાનુ એક ઉદાહરણ છે. સરહિંદી બેગમ સરહિંદ કે ગવર્નરની પુત્રી હતી અને તેના મકબરાનું નિર્માણ બાકીના મકબરા સાથે જ કરવામાં આવ્યું.

આશ્ચર્યની વાત તો એ છે એ આ મકબરા સુધી કોઇ પહોંચી નથી શકતું. દરરોજ હજારોની સંખ્યામાં પ્રવાસીઓ આ પેમના પ્રતીકને નીહાળવા માટે આવે છે પરંતુ આ મકબરા સુધી જનાર પ્રવાસીની સંખ્યા શૂન્ય છે. કારણ એ છે કે તાજમહેલની અંદર કોઇ જગ્યાએ આ વાતનો ઉલ્લેખ નથી કે આ વિશેની જાણકારી આપનાર પણ કોઇ નથી કે શાહજહાંની અન્ય બેગમોના મકબરા પણ આ ભવ્ય સ્મારકમાં છે.

આ ઉપરાંત એ.એસ.આઇ. એ અકબરાવાદી મહલ બેગમ તેમજ ફતેહપૂરી મહલ બેગમના મકબરા સુધી પહોંચાડતા માર્ગ પર તાળાં મારી રાખ્યા છે. અહી સી.આઇ.એસ.એફ. ના જવાન પોતાની ફરજ બજાવતાં કાયમ હાજર હોય છે. સરહિંદી બેગમનો મકબરો ખુલ્લો છે, પરંતુ સ્મારકનો એક ભાગ હોવા છતાં તે ગેટની બહાર છે, આવામાં ત્યાં કોઇ પહોંચી નથી શકતું. આ વિશે જેને જાણકારી હોય અને જેઓ આ સ્મારકોની વિઝિટ કરવા માંગતા હોય તેને તાજ સહાયકો પૂરતો સહકાર આપે છે. હજી તમારમાંથી કોઇ તાજમહેલ જોવા જઇ રહ્યાં હોય અથવા જવાનુ પ્લાનીંગ હોય તેઓ સહાયકોની મદદથી આ મકબરા સુધી પહોંચી શકે છે. So get ready for ths….:)

Advertisements

Read Full Post »

ભારતીય સિને જગતમાં બારીકાઇથી સંશોધન કરનાર સુરતના હરીશ રઘુવંશીને ફિલ્મ ભારતીય ફિલ્મ ઇતિહાસકાર કહી શકાય. “મુકેશ ગીત કોષ”, “ ગુજરાતી ફિલ્મ ગીતકોષ” “ઇન્હેં ન ભૂલના” તેમજ “જબ દિલ હી ટૂટ ગયા” જેવા પુસ્તકો પ્રદાન કરનાર આ ગુજરાતી પાસેથી પ્રેરણા લેવા જેવી છે. “શબ્દ કોષ” વિશે આપણને ખબર જ છે કે કેટલી સચોટતા અને કાળજી લઇને તેને પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે. આ રીતેના “ગીત કોષ” બહાર પાડનાર ગીતપ્રેમી, સંગીતપ્રેમી એટલે હરીશ રઘુવંશી.

1964-1965માં એક સંગીતપ્રેમી તરીકે રેડિયો સાંભળનાર આ મહાશયને જુના ગીતોનો જબરો શોખ જાગ્યો. શરુઆતમાં જુના ગીતો સાંભળવા મળે કે તરત જ તેનું લખાણ હરીશભાઇ તેમની ડાયરીમાં ટપકાવી લેતા. આ બધામા મુકેશજી ના ગીતોનુ સ્થાન મહત્વ હતું. શોખ વધતો ગયો. સન 1979માંજ તેઓની મુલાકાત કાનપુરના હરમંદિરસિંહ સાથે થઇ. બન્નેનો શોખ મળતો હતો તેમજ સંગીતના ક્ષેત્રમાં જાણકાર એવા હરમંદિરસિંહને મળીને હરીશભાઇના ઉત્સાહમાં વધારો થયો અને કઇક નવુ કાર્ય પાર પાડવાનું તેમને નક્કી કર્યુ. મુકેશજી અને તેમના ગીતો પ્રિય હોવાથી શરુઆત મુકેશના ગીતોથી જ કરવામાં આવી. મુકેશના ગીતોનો અણમોલ ખજાનો પુસ્તકના સ્વરૂપે બહાર પાડવાનું  તેઓએ વિચાર્યુ. આ સમયે કહેવાતું કે મુકેશે 1000 ગીતો ગાયેલાં.. આ વિશે માહિતી મેળવવા કોશિશ ચાલુ રહી, પુસ્તકો ખરીદ્યા, વાંચ્યા..પરંતુ 400 થી 500 ગીતો સિવાય કાંઇ ન મળ્યુ. 1200 થી 1500 ગીતોની પ્રાપ્ત થશે તેવી ધારણા રાખીને આ પુસ્તક બનાવીશ તેવી ધારણા ખોટી સાબિત થઇ. તેમ છતાં  હાર માન્યા વગર હરીશભાઇએ પ્રયાસ ચાલુ રાખ્યો. કોઇ ગીતની એકાદ-બે કડી યાદ હોય પરંતુ આખું ગીત ઉપલ્બધ ન હોય તેવાં ગીતોને મેળવવા હરીશભાઇએ રેડિયોનો સંપર્ક સાધ્યો. તેઓની ફરમાઇશના આ પ્રકારના ગીતો રેડિયો પર વગાડવામાં આવતા. કેટલાક ગીતો માટે ખુદ થીયેટરમાં જઇને રેકોર્ડીંગ કરેલું છે. “મહેંદી લગે મેરે હાથ કી”નું ગીત “આપને યુ હી દિલ્લગી કી થી” રેડિયો પર મળી શકે તેમ ન હતુ, તેથી થીયેટરમાં રેકોર્ડીંગ કરવું પડયું. પુરી લગન સાથે જો કોઇ કામ પૂરુ પાડવું હોય તો કોણ રોકી શકે છે ??? આ રીતે મિત્ર, રેડિયો, થીયેટર તેમના સાથી તેમજ સહકાર પુરવાર થયાં.

5 વર્ષની સખત મહેનત બાદ સન 1985માં ભારતમાં સૌ પ્રથમ વાર “મુકેશ ગીત કોષ” 992 ગીત સાથે પ્રકાશિત થયું. આ સમયે આખા ભારતમાં આવો કોઇ ગીત કોષ ઉપલ્બધ ન હતો જેમાં આ રીતે પુરેપુરાં ગીતો મળી રહે. કે જેમાં ગીતકાર, સંગીતકાર કે વર્ષની માહિતી હોય. આ પુસ્તકની વધારે માહિતી આપું એ પહેલા પુસ્તકની પ્રાથમિક જાણકારી ….

Mukesh Geet Kosh (March 1985)MGK

Covering – Full text of 992 Songs with respective credits

Published – Hindi

Pages – 672 pgs along with some rare photos

Price – Rs 650/-

5 વર્ષની સખત મહેનત બાદ “મુકેશ ગીત કોષ” લોકો સુધી પહોંચાડવામાં આવ્યું હતું. ગીત-સંગીતકારની માહિતી સિવાય આ કોષમાં કેટલીઅ સૂચીઓ સહિત શ્રી રામચરિત્રમાનસ પણ આપવામાં આવ્યુ , દરેક ફિલ્મી તેમજ અફિલ્મી ગીતોનો તેમજ જુદી જુદી ભાષાઓના દરેક ગીતોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો. કયા ફિલ્મી કલાકાર માટે મુકેશએ ગીત આપ્યુ છે તે સહિતની માહિતીનો આ ગીતકોષમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો .

આ જ રીતેની મહેનત આજની તારીખમાં પણ ચાલું છે. કોઇને થશે આટલો મોટો ગીતકોષ બહાર પાડયા પછી પણ આ રીતેની મહેનત ?? જવાબ છે “હા”. 1979-1985ના સમયગાળા દરમ્યાન પ્રાપ્ત ન થઇ શક્યા હોય તેવાં ગીતો પર હરીશભાઇ કામ કરી રહ્યા છે. દરેક ગીત પ્રાપ્ત નહી થઇ શકવાના કારણ હતા.. એ સમયે ભારતમાં એવું કોઇ પુસ્તક ન હતું જેમાંથી એટલિસ્ટ ગીતોની મહિતી મળી શકે. અમુક ફિલ્મો એવી હોય છે જે બની છે, પરંતુ તેના માટે ગવાયેલ ગીતો આજે પણ માત્ર રેકોર્ડ થઇને રહી ગયા હોય, પાછળથી ખબર પડે કે આ તો મુકેશનું ગીત છે કે કોઇ એક ચોક્કસ ગીતકાર-સંગીતકારનું છે. આ ઉપરાંત એ જમાનામાં એટલી બધી સુવિધા ઉપલ્બધ ન હતી જેટલી આજના જમાનામાં છે. રેડિયોએ ઉત્તમ માધ્યમ હતુ…પ્રસારણ માટે. આજે ગમે તે ગીતનું નામ નેટના સર્ચમાં ટાઇપ કરો કે તે વિશેની માહિતી તરત મળી રહે છે. આવાં જ કેટલાક કારણોસર અમુક ગીતોનો સમાવેશ “મુકેશ ગીત કોષ” કરવામાં નોહ્તો આવ્યો, જે ગીતો પ્રાપ્ત નથી થઇ શક્યા એવાં જ ગીતોનો એક અદભૂત “ગીત કોષ” નજીકના ભવિષ્યમાં જોવા મળશે. GUJARATI FILMI GEET KOSH

આ સિવાય રસપ્રદ વાત એ છે કે “મુકેશ ગીત કોષ”ની જેમ જ હરીશ રઘુવંશીએ “ગુજરાતી ફિલ્મ ગીત કોષ” જેવું પુસ્તક પણ પ્રદાન કર્યુ છે. આજે આપણને અચાનક 20-25 ગુજરાતી ફિલ્મના નામ પુછવામાં આવે તો વિચારવું પડે..(જવાબ આપી શકાય પણ “અ” જેવા ઉદગાર આવે જ) આવામાં આ રીતેનો “ગુજરાતી ફિલ્મ ગીત કોષ” પ્રકાશિત કરવું એ ધન્યવાદને પાત્ર છે. આ બે પુસ્તકો સિવાય “ઇન્હેં ન ભૂલના” તેમજ મિત્ર હરમંદિર સાથે મળીને “જબ દિલ હી ટૂટ ગયા” પુસ્તક પણ પ્રકાશિત થયેલ છે.

ગુજરાતી ફિલ્મ કોષ વિશેના સંશોધન વિશે પણ વાત કરવી છે પણ એ ફરી ક્યારેક… !

Read Full Post »

નેટની દુનિયામા વિહાર કરતા ગઇકાલે રાત્રે ફેસબુકમાં મિત્ર દિપાલી સોમૈયાની પ્રોફાઇલ વિઝિટ કરતાં જાણવા મળ્યુ કે “સા-રે-ગ-મ-પ” માં ત્રણ ગુજરાતી ગાયકો સેમિફાઇન સુધી પહોંચ્યા છે. આનંદ થયો. સાથે સાથે આ જ વાત પર દિલીપ મહેતા સાથે ધણી ચર્ચા થઇ. નૌશાદ તેમજ શંકર-જયકિશન કેન્દ્રમાં હતા. ચર્ચા રાષ્ટ્રવાદ તથા બીજા રીલેટેડ ટોપીક પર ચાલતી હતી પરંતુ ફરી ક્યારેક. કંઇક નવું જાણવા મળે પછી એ વિશે વધારે જાણકારી મેળવવા હું કાયમ તત્પર હોઉં છુ. બસ આ જ વિચારો સાથે બે-પાંચ આર્ટીકલ વાંચ્યા. Interesting ….

મુળ ગુજરાતી એવા જયકિશન વિશે આટલી બધી ખબર ન હતી. એક  સંગીતકાર તરીકેની ઓળખાણએ આજે “એક ગુજરાતી”તરીકેનું વિશિષ્ટ સ્થાન લીધુ.

આજથી 40 વર્ષ પહેલા, સન 1968માં ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીત અને વેસ્ટર્ન મ્યુઝિકનુ fusion કરીને “RAGA JAZZ Style” નામનો concept પૂરો પાડનાર સૌ પ્રથમ વ્યક્તિ એટલે જયકિશન. અને એ પણ ભારતમા. આ પહેલા આવુ fusion ઉસ્તાદ રવિશંકરે કર્યુ હતુ પણ તે અમેરિકામાં. આ સમયે ફિલ્મ ઉધોગના સંગીતકારો કોઇ કારણોસર હડતાલ પર હતા. બધા જ સંગીતકારો ઘરે બેઠા હતા…આવામાં HMV ના શ્રી વિજયકિશોર દુબેના મનમાં એક પરિકલ્પનાનો જન્મ થયો અને તેમને આ વિશે શંકર-જયકિશનને વાત કરી. શંકરજીને આ વાત બહુ જામી નહી તેથી તેમને વિરોધ કર્યો. જયકિશને આ વાત યોગ્ય લાગી, તેઓએ શંકરજીના વિરોધ છતાં આ ચેલેંજ ઉપાડી લીધો અને કઇક ક્રીએટીવ કરવાનું નક્કી કર્યુ. આ વાતને સ્વીકારી લીધા બાદ તેમની આખી ટીમ કાર્યરત થઇ. લોકસત્તાના સહયોગથી પ્રાપ્ત થયેલ નીચેની તસ્વીરમા આ આખી ટીમનુ કામ જોઇ શકાય છે.

jaykishan

પ્રખ્યાત સિતારવાદક ઉસ્તાદ રઇઝ ખા , મશહૂર સેક્સોફોન વાદક મનોહર દાદા (કાળા ચશ્મા લગાયેલ મહાશય), ડ્રમ પર છે ડ્રમબોય ગોવિંદા અને જમણી બાજુ જયકિશનજી. આ સિવાય બીજા અન્ય વાદક કલાકારોએ પણ પોતાનુ હુનર બતાવ્યુ હતુ.

જેમા,

અનંત નૈયર તેમજ રમાકાંત (તબલા)

જોન પરેરા (Trumpet)

એ ડી ટ્રેવર્સ (Bass)

દિલીપ નાયક તેમજ કેસ્ટ્રો (Electric ગિટાર)

સુમંત (Flute)

શાસ્ત્રીય રાગમાં પ્રસિધ્ધ રાગ તોડી, રાગ ભૈરવ, રાગ માલકૌંસ, રાગ કલાવતી, રાગ તિલક કામોદ, રાગ મલ્હાર, રાગ વૈરાગી, રાગ જયજયવંતી, રાગ મિશ્ર પીલૂ, રાગ શિવ રંજની તેમજ રાગ ભૈરવીનો સમાવેશ થાય છે.

આવો આ બધામાંથી “રાગ તોડી” સાંભળીયે. શાસ્ત્રીય સંગીતને સમજતા સમજતા આખી જીન્દગી પસાર થઇ જાય એમ છે. નાની નાની બાબતોને ધ્યાનમાં રાખવાની હોય છે તેમ શાસ્ત્રીય સંગીત જાણનારાઓ પાસેથી જાણવા મળ્યુ. આ બારીકતાને તો આપણે ન ઓળખી શકીએ પણ સિતારમાંથી રેલાતા સુર જ્યારે હવામાં પ્રસરાય છે ત્યારે ખરેખર દિવ્યાનુભૂતિ થાય છે.

આપણને આવા “Indo-Jazz Recording” થી પરિચિત કરાવનાર શ્રી જયકિશનને સલામ !

Read Full Post »